Danh dự và nhân cách: Chuyện tù nhân và Lãnh đạo

Cuối thập niên 1990, Victoria dưới thời Thủ hiến Jeff Kennett trải qua nhiều cải tổ nhằm cắt giảm chi tiêu ngân sách. Hàng trăm trường học bị đóng cửa, hàng ngàn việc làm trong ngành giáo dục bị cắt giảm. Cách phân bổ funding nghe đâu cũng có khuynh hướng tương tự.

Lúc ấy, tôi đang làm Nhân viên Hỗ trợ Thanh Thiếu Niên cho Hội Tương Trợ Phụ Nữ Việt Úc (nay là Hội Phụ Nữ Việt Úc). Công việc được tài trợ ngắn hạn. Lo ngại nguồn tài trợ không tiếp tục, tôi quyết định rời Hội, nhận công việc Nhân viên Liên lạc Văn hoá tại Trung tâm Cải huấn Thanh Thiếu Niên Malmsbury, gần Bendigo.

Công việc của tôi là hỗ trợ các thanh thiếu niên Á Châu đang bị giam giữ, kết nối các em với gia đình và cộng đồng bên ngoài.

Tôi thường đưa các em đi chùa, ngồi thiền, ăn chay, thăm Hội Tương Trợ Phụ Nữ Việt Úc và tham gia các sinh hoạt cộng đồng.

Vốn xuất thân từ ngành sư phạm tại Úc, tôi tin rằng giáo dục không chỉ bằng kỷ luật mà còn bằng tình thương, sự nâng đỡ và lòng tin.

Tôi thương các em, nhưng cũng đặt ra những nguyên tắc.

Đi với tôi thì có bánh kẹo, có thức ăn Việt Nam, được tính giờ để nhận tiền công.

Đổi lại, các em phải biết tôn trọng người khác. Không chửi thề, không hút thuốc trong phòng hoặc trên xe, không mở nhạc Eminem, thứ nhạc rap mà nghe vào là tôi nổi cáu!

Tôi thường nói với các em:

Danh dự và uy tín là trên hết. Trong vốn từ vựng của tôi không có hai chữ "thất bại".

Tôi muốn cả nhóm cùng tiến bộ, cùng tạo ra một môi trường mà người khác phải nhìn người Á Châu bằng sự tôn trọng.

Có một ngày kia, tôi đưa các em đi Footscray, như theo định kỳ.

Có hai đứa, một Việt, một Thái, nhất định không chịu đi.

Tôi hơi ngạc nhiên, nhưng không hỏi, cũng chẳng ép.

Chiều trở về, tôi được báo tin hai đứa ấy đã trốn trại và bị bắt lại.

Buồn. Bực. Thất vọng.

Rồi trong đầu thoáng hiện một suy nghĩ hơi khôi hài: Hai thằng này ngu thiệt! Nếu đi Footscray với tôi rồi tìm cách trốn thì có lẽ đâu đến nỗi vừa trốn đã bị bắt lại nhanh như vậy!

Nhưng khi vào khu biệt giam thăm hai em, tôi mới biết một chuyện khiến mình nghẹn lời.

Hai đứa nói rằng chúng đã có ý định bỏ trốn từ trước, nhưng cố tình không đi Footscray với tôi và các bạn tù.

Vì nếu bỏ trốn trong chuyến đi ấy, tôi sẽ bị liên luỵ. Cả nhóm tù nhân thanh thiếu niên Á Châu cũng có thể mất đi sự tin tưởng và những cơ hội sinh hoạt bên ngoài.

Chúng không muốn điều đó xảy ra.

Tôi lặng người.

Giọt nước mắt chảy ngược.

Hai đứa trẻ phạm pháp, đang thụ án, muốn bỏ trốn khỏi nơi giam giữ. Nhưng ngay trong hoàn cảnh ấy, chúng vẫn biết nghĩ cho bạn bè, biết giữ uy tín cho người đã thương yêu, giúp đỡ mình.

Tôi không bênh vực chuyện trốn trại, vì chúng đã làm điều sai.

Nhưng tôi không thể quên cái nhân cách tốt đẹp vẫn còn trong hai đứa trẻ ấy.

Người đời gọi chúng là tù nhân, tội phạm, thậm chí là "cặn bã xã hội".

Vậy mà chúng biết một điều rất đơn giản: Đừng vì quyền lợi của mình mà làm tổn hại những người đã tin tưởng mình.

Chuyện xưa là vậy.

Chuyện bây giờ thì sao?

Có những người mặc veston, thắt cà vạt vàng ba sọc đỏ, đứng trước công chúng, xưng danh Chủ Tịch, nói chuyện lý tưởng phục vụ, và đại diện cho hàng chục ngàn, thậm chí trên trăm ngàn người Việt.

Nhưng danh xưng có làm nên nhân cách?

Chiếc cà vạt Vàng có bảo đảm lòng tự trọng?

Huy hiệu Cờ Vàng trên ngực áo có thể thay thế cho chữ tín trong hành động?

Một người lãnh đạo khi đối diện với thất bại, với sự lựa chọn của người khác, với trách nhiệm phải bàn giao quyền hạn, sẽ hành xử ra sao?

Danh dự nằm ở chỗ biết giữ lời, tôn trọng nguyên tắc và không vì quyền lợi của mình mà gây tổn hại cho tập thể.

Hơn hai mươi năm trước, hai đứa trẻ trong trại cải huấn đã dạy tôi một bài học không thể quên.

Hôm nay, nhìn những tranh chấp trong Cộng Đồng Người Việt Tự Do Victoria, tôi lại nhớ đến chúng.

Và tự hỏi:

Tại sao hai đứa trẻ tù còn biết giữ danh dự cho người khác, mà những người tự nhận là lãnh đạo cộng đồng lại khiến chúng ta phải đặt câu hỏi về chính điều ấy?

Rốt cuộc, nhân cách được đo bằng chức vụ người ta nắm giữ, hay bằng cách người ta đối xử với người khác khi quyền lợi của mình bị đụng chạm?

Mến tặng Chủ Tịch (tự) Lưu Nhiệm.

Huy Lưu